Xem Ngay

Bài Ẩn dụ Ngữ Văn Lớp 6

HocNhanh.vn
Ngữ Văn 6  Bài Ẩn dụ
Nhằm giúp các bạn có một cẩm nang ngữ văn Tốt nhất, Học tốt ngữ văn, Trước hết các bạn cần soạn bài học trong Môn Ngữ Văn. Nay chúng tôi xin tổng hợp kiến thức Ngữ Văn Lớp 6, Mỗi Bài có 2 dạng để các bạn lựa chọn, Các bạn rê chuột xuống dưới để xem dạng 1 và dạng 2
                                                   Dạng 1

ẨN DỤ

I. KIẾN THỨC CƠ BẢN
 1. Ẩn dụ là gì?
a) Trong khổ thơ dưới đây, ai được ví như Người Cha? Dựa
vào đâu để ví như vậy?
Anh đội viên nhìn Bác
Càng nhìn lại càng thương
Người
Cha
 mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm.
(Minh Huệ)
Gợi ý: Bác Hồ được
ví như Người Cha. Tình cảm của Bác Hồ đối với các anh đội viên cũng giống như tình
cảm của một người cha dành cho các con vậy. Nhà thơ đã bộc lộ cảm nhận của mình
về sự giống nhau ấy và thể hiện bằng hình ảnh ẩn dụ Người Cha mái tóc bạc.
b) So hình ảnh Người Cha trong đoạn thơ trên với Người
Cha trong câu sau và cho biết sự giống và khác nhau giữa ẩn dụ và so sánh.
 Bác Hồ yêu thương
các anh đội viên như một Người Cha
.
Gợi ýXem xét bảng
sau:
Vế A
(cái được so sánh)
Phương diện
so sánh
Từ so sánh
Vế B
(cái dùng để so sánh – cái so sánh)
Bác Hồ
yêu thương các anh đội viên
như
một Người Cha
Trong đoạn thơ của Minh Huệ, chỉ xuất hiện Vế B (Người Cha), còn Vế A (Bác Hồ) được ngầm hiểu. Cho nên,
người ta còn nói “ẩn dụ là phép so sánh ngầm”, tức là chỉ có cái dùng
để so sánh còn cái so sánh thì ẩn đi. Để có thể sử dụng ẩn dụ, giống như so sánh,
người viết cũng phải dựa trên mối liên hệ giống nhau giữa các sự vật, sự việc.
2. Các kiểu ẩn dụ
a) thắplửa hồng
trong câu thơ sau là “cái dùng để so sánh”, vậy “cái được so sánh”
tương ứng với mỗi hình ảnh này là gì?
Về thăm quê Bác làng Sen,
Có hàng râm bụt thắp
lên lửa hồng.
(Nguyễn Đức Mậu)
Gợi ý: thắp
và lửa hồng giống với những gì của hoa râm bụt? Có phải cây râm bụt nở hoa màu đỏ giống như thắp lên những ngọn lửa
hồng
?
– Giữa lửa hồng và màu đỏ (của
hoa râm bụt) có sự tương đồng về hình thức.
– Giữa thắp lên và nở
hoa
 có sự tương đồng về cách thức.
b) Cụm từ nắng giòn tan trong câu
sau đây có gì đặc biệt?
Chao ôi, trông con sông, vui như thấy nắng
giòn tan
 sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng.
(Nguyễn Tuân)
Gợi ý: Chúng ta vẫn
thấy nắng bằng cơ quan cảm giác nào?
Thường thì nắng được thấy qua thị giác.
Còn giòn tan là cái chúng ta không thể
thấy qua thị giác (không thể nhìn thấy giòn
tan
) mà thường là qua xúc giác (sờ, cầm, nắm,…). Dùng những hình ảnh vốn được
nhận biết bằng những cơ quan cảm giác khác nhau để kết hợp thành một hình ảnh dựa
trên những nét tương đồng nào đó, kiểu này thuộc ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.
c) Mỗi một kiểu tương đồng (như
đã phân tích trong các ví dụ trên) là một kiểu ẩn dụ, vậy chúng ta có thể rút
ra được những kiểu ẩn dụ nào?
Gợi ýẨn dụ hình
thức, ẩn dụ cách thức, ẩn dụ phẩm chất, ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.
II. RÈN LUYỆN KĨ NĂNG 
1. Ba cách diễn đạt dưới đây có
gì khác nhau? Em thích cách diễn đạt nào nhất? Vì sao?
Cách 1:
Bác Hồ mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm
Cách 2:
Bác Hồ như Người Cha
Đốt lửa cho anh nằm
Cách 3:
Người Cha mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm
(Minh Huệ)
Gợi ý:
– Sự khác nhau giữa các cách nói:
+ Cách 1: nói theo cách bình thường;
+ Cách 2: có sử dụng so sánh;
+ Cách 3: sử dụng ẩn dụ.
– Trong các cách nói trên, cách
nói có sử dụng ẩn dụ vừa mang được nội dung biểu cảm, có tính hình tượng, lại hàm
súc, cô đọng, giàu sức gợi cảm.
2. Mỗi phép ẩn dụ trong những câu
dưới đây dựa trên nét tương đồng nào của sự vật, hiện tượng?
(1)
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
(Tục ngữ)
(2)
Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
(Tục ngữ)
(3)
                       Thuyền về có nhớ bến chăng?
     Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền.
(Ca dao)
(4)
Ngày ngày Mặt Trời đi qua trên lăng
Thấy một Mặt Trời trong lăng rất đỏ.
(Viễn Phương)
Gợi ý: Trước hết,
cần xác định đúng phép ẩn dụ trong từng câu. Sau đó, suy nghĩ, liên tưởng để hiểu
được “cái được so sánh” ẩn đi trong từng trường hợp. Tiếp đến, đặt hình
ảnh dùng để so sánh bên cạnh hình ảnh được so sánh để xác định mối quan hệ tương
đồng giữa chúng.
– Các hình ảnh ẩn dụ:
+ ăn quả, kẻ trồng cây;
+ mực – đen , đèn – sáng;
+ thuyền, bến;
+ Mặt Trời (trong câu Thấy một Mặt Trời trong lăng rất đỏ).
– Các hình ảnh trên tương đồng
với những gì?
ăn quả tương đồng với sự hưởng
thụ thành quả
 (tương đồng về cách thức); kẻ trồng cây tương đồng với người
làm ra thành quả
 (tương đồng về phẩm chất);
mực – đen tương đồng với
cái tối tăm, cái xấu (tương đồng về phẩm chất); đèn – rạng tương đồng với
cái sáng sủa, cái tốt, cái hay, cái tiến bộ (tương đồng về phẩm chất);
thuyền – bến tương đồng với
người ra đi – người ở lại; sự chung thuỷ, sắt son của “người ở” đối với
“kẻ đi” (tương đồng về phẩm chất);
Mặt Trời tương đồng với Bác Hồ (tương đồng về phẩm chất).
3. Trong những câu dưới đây, người
viết đã sử dụng phép ẩn dụ chuyển đổi cảm giác như thế nào? Thử đánh giá về tác
dụng biểu đạt của các hình ảnh ẩn dụ ấy.
a)  Cha lại dắt con đi trên cát mịn
Ánh nắng chảy đầy vai.
(Hoàng Trung Thông)
b)  Ngoài thềm rơi chiếc lá đa
Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng.
(Trần Đăng Khoa)
c) Em thấy
cả trời sao
Xuyên qua từng kẽ lá
Em thấy cơn mưa rào
Ướt tiếng cười của bố.
(Phan Thế Cải)
Gợi ý:
– Các từ ngữ ẩn dụ:
+ (Ánh nắng) chảy;
+ (Tiếng rơi) rất mỏng;
Ướt (tiếng cười).
– Tác dụng gợi tả hình ảnh, gợi
cảm:
Ánh nắng, vốn đem đến cho cảm nhận của chúng ta qua màu sắc, cường độ
ánh sáng (nắng vàng tươi, nắng vàng nhạt, nắng chói chang,…); ở đây, đã hiện
ra như là một thứ “chất lỏng” để có thể “chảy đầy vai”; sự
chuyển đổi này giúp gợi tả sinh động hình ảnh của nắng, nắng không còn đơn thuần
là “ánh sáng” mà còn hiện ra như là một “thực thể” có thể cầm
nắm, sờ thấy.
Tiếng lá rơi, vốn là âm thanh, được thu nhận bằng thính giác, không
có hình dáng, không cầm nắm được; ở đây, nhờ sự chuyển đổi cảm giác, cái nhẹ của
tiếng lá rơi được gợi tả tinh tế, trở nên có hình khối cụ thể (mỏng – vốn là hình ảnh của xúc giác) và
có dáng vẻ (rơi nghiêng – vốn là hình
ảnh của thị giác).
Tiếng cười là một loại âm thanh, ta nghe được. Ở đây, người ta như
còn nhìn thấy tiếng cười và cảm nhận được tiếng cười qua xúc giác: ướt tiếng cười. Sự chuyển đổi cảm giác
trong hình ảnh ẩn dụ này gợi tả được tiếng cười của người bố qua sự cảm nhận của
tâm hồn trẻ thơ hồn nhiên.
Các hình ảnh ẩn dụ chuyển đổi cảm
giác ở trên cho thấy: với kiểu ẩn dụ này, không những đối tượng được miêu tả hiện
ra cụ thể (ngay cả đối với những đối tượng trừu tượng) mà còn thể hiện được nét
độc đáo, tinh tế trong sự cảm nhận của người viết, những liên tưởng, bất ngờ,
thú vị là sản phẩm của những rung động sâu sắc, sự nhạy cảm, tài hoa.

0 Nhận xét