Xem Ngay

Bài Thuật ngữ Ngữ Văn 9

HocNhanh.vn
Ngữ Văn 9 Bài Thuật ngữ Ngữ 
Nhằm giúp các bạn có một cẩm nang ngữ văn Tốt nhất, Học tốt ngữ văn, Trước hết các bạn cần soạn bài học trong Môn Ngữ Văn. Nay chúng tôi xin tổng hợp kiến thức Ngữ Văn Lớp 9, Mỗi Bài có 2 dạng để các bạn lựa chọn, Các bạn rê chuột xuống dưới để xem dạng 1 và dạng 2.

Dạng 1 
THUẬT NGỮ

I. KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. THUẬT NGỮ LÀ GÌ?
a) Trong hai cách giải thích nghĩa của từ nước và muối dưới đây, cách giải thích nào là cách giải thích thông thường, cách giải thích nào là của chuyên môn sâu:
(1)  Nước là chất lỏng không màu, không mùi, có trong sông, hồ, biển,…
Muối là tinh thể trắng, vị mặn, thường tách từ nước biển, dùng để ăn.
(2)  Nước là hợp chất của các nguyên tố hiđrô và ôxi, có công thức là H2O.
       Muối là hợp chất mà phân tử gồm có một hay nhiều nguyên tử kim loại liên kết với một hay nhiều gốc axít.
Gợi ý: Có nhiều cách giải thích khác nhau trước mỗi đối tượng. Có cách giải thích thông thường và cách giải thích của những lĩnh vực chuyên môn sâu. Trong hai cách giải thích trên, cách giải thích thứ hai là cách giải thích thuật ngữ chuyên môn, đòi hỏi phải có tri thức nhất định về lĩnh vực hoá học mới hiểu được thấu đáo.
b) Đọc các định nghĩa sau và cho biết chúng thuộc bộ môn nào?
Thạch nhũ là sản phẩm hình thành trong các hang động do sự nhỏ giọt của dung dịch đá vôi hoà tan trong nước có chứa axít cácbôníc.
Bazơ là hợp chất mà phân tử gồm có một nguyên tử kim loại liên kết với một hay nhiều nhóm hiđrôxít.
Ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó.
Phân số thập phân là phân số mà mẫu số là luỹ thừa của 10.
Gợi ý: Các định nghĩa trên của những bộ môn khoa học khác nhau: thạch nhũ - địa lí;bazơ - hoá học; ẩn dụ - ngữ văn; phân số thập phân - toán học. Mỗi chuyên môn khoa học, công nghệ thường có những từ ngữ biểu thị những khái niệm riêng và chúng chủ yếu được sử dụng trong những văn bản khoa học, công nghệ. Đó chính các thuật ngữ.
2. ĐẶC ĐIỂM CỦA THUẬT NGỮ
a) Trong mỗi lĩnh vực khoa học, kĩ thuật, công nghệ mỗi thuật ngữ chỉ biểu thị bằng một khái niệm và ngược lại, mỗi khái niệm chỉ được biểu thị bằng một thuật ngữ. Đặc điểm này phù hợp với yêu cầu về tính chính xác, thống nhất, tính quốc tế của khoa học, kĩ thuật, công nghệ.
b) So sánh từ muối trong hai trường hợp sau và cho biết ở trường hợp nào từ này mang sắc thái biểu cảm?
(1) Muối là tinh thể trắng, vị mặn, thường tách từ nước biển, dùng để ăn.
       (2)                        Ai ơi chua ngọt đã từng
                       Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau.
Gợi ýMuối ở trường hợp (2) được dùng theo phong cách văn bản nghệ thuật, mang sắc thái biểu cảm. Muối ở trường hợp (1) là thuật ngữ, được dùng theo ngôn ngữ khoa học, không mang sắc thái biểu cảm.
c) Như vậy, thuật ngữ có tính biểu cảm không?
II. RÈN LUYỆN KĨ NĂNG
1. Hãy điền những từ ngữ thích hợp vào chỗ trống - (…):
a) (…) là tác dụng đẩy, kéo của vật này lên vật khác.
b) (…) là làm huỷ hoại dần dần lớp đất đá phủ trên bề mặt đất do các tác nhân: gió, băng hà, nước chảy,…
c) (…) là hiện tượng trong đó có sinh ra chất mới.
d) (…) là tập hợp tất cả các từ có nét chung về nghĩa.
e) (…) là nơi có dấu vết cư trú và sinh sống của người xưa.
f) (…) là hiện tượng hạt phấn tiếp xúc với đầu nhuỵ.
Gợi ý: lực, xâm thực, hiện tượng hoá học, trường từ vựng, di chỉ, thụ phấn.
2. Bằng những kiến thức đã học trong các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, Toán học, Vật lí, Hoá học, Sinh học, hãy định nghĩa các thuật ngữ cho trước dưới đây:
- Lưu lượng….
- Trong lực…
- Khí áp…
- Đơn chất…
- Thị tộc phụ hệ…
- Đường trung trực…
- Tự sự…
Gợi ý: Định nghĩa phải đảm bảo tính chính xác, không biểu cảm. Trước hết phải xác định lĩnh vực chuyên môn của các thuật ngữ sau đó mới tìm hiểu, nhớ lại những kiến thức đã học liên quan đến các thuật ngữ để có cơ sở định nghĩa.
3. Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
Nếu được làm hạt giống để mùa sau
Nếu lịch sử chọn ta làm điểm tựa
Vui gì hơn làm người lính đi đầu
Trong đêm tối tim ta làm ngọn lửa!
(Tố Hữu, Chào xuân 67)
- Ở đây, từ điểm tựa có được dùng như một thuật ngữ Vật lí hay không?
- Thử phân tích ý nghĩa của từ điểm tựa trong đoạn thơ trên và so sánh với ý nghĩa của thuật ngữ điểm tựa trong bộ môn Vật lí.
Gợi ý: Mặc dù có nét nghĩa nào đó giống với thuật ngữ điểm tựa trong Vật lí (trong vật lí, điểm tựa là điểm cố định của một đòn bẩy, thông qua đó lực tác động được truyền tới lực cản; ở đoạn thơ này, điểm tựa có nghĩa một chỗ dựa tin tưởng, gánh trọng trách) nhưng từđiểm tựa ở đây không được dùng với tư cách là một thuật ngữ Vật lí mà nó được dùng với tư cách là ngôn ngữ nghệ thuật.
4. Cho hai câu sau:
a) Nước tự nhiên ở sông, hồ, ao, biển,… là một hỗn hợp.
b) Đó là một chương trình biểu diễn hỗn hợp nhiều tiết mục.
Từ hỗn hợp trong câu nào được dùng với ý nghĩa thuật ngữ? Biết rằng hỗn hợphiểu theo môn Hoá học là “nhiều chất trộn lẫn vào nhau mà không hoá hợp thành một chất khác”, còn theo định nghĩa thông thường thì hỗn hợp là “gồm có nhiều thành phần trong đó mỗi thành phần vẫn không mất đi tính chất riêng của mình”.
Gợi ýhỗn hợp trong câu (a) được dùng với tư cách thuật ngữ hoá học.
5. “Trong Sinh học, cá voi, cá heo được xếp vào lớp thú, vì tuy những động vật này có xương sống, ở dưới nước, bơi bằng vây, nhưng không thở bằng mang mà thở bằng phổi”. Dựa vào nhận định này, hãy định nghĩa thuật ngữ .
Gợi ý là động vật có xương sống, ở dưới nước, bơi bằng vây, thở bằng mang. Như vậy, trong ngôn ngữ thông thường của chúng ta thì từ  (cá voicá heo) không mang ý nghĩa chặt chẽ như định nghĩa của sinh học.
6. Một trong những ý nghĩa cơ bản của thuật ngữ thị trường của Kinh tế học (thị: chợ - yếu tố Hán Việt) là chỉ nơi thường xuyên tiêu thụ hàng hoá; nhưng thuật ngữ thị trường (thị: thấy - yếu tố Hán Việt) của Vật lí lại khác hẳn: chỉ phần không gian mà mắt có thể quan sát được. Điều này có vi phạm nguyên tắc một thuật ngữ - một khái niệm không? Vì sao?
Gợi ý: Hiện tượng trên là hiện tượng đồng âm khác nghĩa vẫn thấy trong ngôn ngữ; nó chỉ vi phạm nguyên tắc một thuật ngữ - một khái niệm khi thuộc cùng một lĩnh vực chuyên môn. Trong những lĩnh vực khoa học, kĩ thuật, công nghệ khác nhau, có thể có những từ ngữ giống nhau về âm nhưng lại là những thuật ngữ với nội hàm khác nhau hoàn toàn.


Dạng 2


thuật ngữ
I. Thuật ngữ là gì?
Câu 1.
a.  Cách giải thích thứ nhất chỉ dừng lại ở những việc nên đặc tính bên ngoài của sự vật. Đó là cách giải thích hình thành trên cơ sở kinh nghiệm, có tính chất cảm tính.
b. Cách giải thích thứ hai thể hiện được đặc tính bên trong của sự vật. Những đặc tính này phải qua nghiên cứu bằng lí thuyết và phương pháp khoa học. Do đó, nếu không có kiến thức chuyên môn về lĩnh vực có liên quan (hóa học) thì người tiếp nhận không thể hiểu được cách giải thích này.
Cách giải thích thứ nhất là cách giải thích nghĩa của từ ngữ thông thường, còn cách giải thích thứ hai là cách giải thích nghĩa của thuật ngữ.
Câu 2. Các định nghĩa này ở những bộ môn khoa học nào.
Định nghĩa về thạch nhũ, ba zơ dùng ở bộ môn hóa.
Định nghĩa về ẩn dụ dùng ở bộ môn văn học.
Định nghĩa về phân số thập phân dùng ở bộ môn toán.
Những từ ngữ được định nghĩa này thường được dùng ở những văn bản khoa học, công nghệ.
Câu 2. Đặc điểm của thuật ngữ.
a. Các thuật ngữ trên không có nghĩa nào khác.
b.
- Muối (a) là một thuật ngữ.
- Muối (b) từ thông thường, có sắc thái biểu cảm – chỉ những vất vả, gian truân mà con người nếm trải trong đời.
II. Luyện tập
Câu 1. 
- Lực là tác dụng đẩy kéo của vật này lên vật khác (vật lý)
- Xâm thực là quá trình phá hủy lớp đất đá phủ trên mặt đất do các tác nhân như gió, sóng biển, băng hà, nước chảy… (địa lý)’
- Hiện tượng hóa học là hiện tượng sinh ra chất mới.
- Di chỉ là những dấu vết của người xưa đã cư trú và sinh sống (ịch sử).
- Thụ phấn là hiện tượng hạt phấn tiếp xúc với nhị hoa (sinh vật).
- Lưu lượng là lượng nước chảy qua mặt cắt ngang lòng sông ở một điểm nào đó, trong một giây đồng hồ (địa lí).
- Trọng lực là lực hút của trái đất (địa lý)
- Khí áp là sức nén của khí quyển lên bề mặt trái đất (địa lý)
- Thị tộc phụ hệ là những dòng họ trong đó người đàn ông có quyền hơn người phụ nữ.
- Đường trung trực là đường thẳng vuông góc với một đoạn thẳng tại điểm giữa đoạn ấy (toán học).
Câu 2. « Điểm tựa » trong đoạn thơ không phải một thuật ngữ vật lý. Nó có nghĩa là làm chỗ dựa chính cho những hoạt động nào đó.
Câu 3. 
a. Hỗn hợp – được dùng như một thuật ngữ.
b. Hỗn hợp – được dùng như một từ thông thường.
Câu 4. 
Cá : là động vật sống ở dưới nước, bơi bằng vây, thở bằng mang và là động vật có xương sống.
Câu 5. Đó là hiện tượng đồng âm.
Hai thuật ngữ này được dùng trong hai lĩnh vưc khoa học riêng biệt, chứ không cùng một lĩnh vực.

0 Nhận xét