Xem Ngay

Bài Cách làm bài văn lập luận giải thích Ngữ Văn 7

HocNhanh.vn
Ngữ Văn 7 Bài Cách làm bài văn lập luận giải thích
Nhằm giúp các bạn có một cẩm nang ngữ văn Tốt nhất, Học tốt ngữ văn, Trước hết các bạn cần soạn bài học trong Môn Ngữ Văn. Nay chúng tôi xin tổng hợp kiến thức Ngữ Văn Lớp 7, Mỗi Bài có 2 dạng để các bạn lựa chọn, Các bạn rê chuột xuống dưới để xem dạng 1 và dạng 2.

Dạng 1
CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH


I. HƯỚNG DẪN CHUNG
1. Các bước làm bài văn lập luận giải thích 
a) Bước 1: Tìm hiểu đề và tìm ý
- Đề yêu cầu giải thích vấn đề gì?
Có khi vấn đề cần giải thích được nêu ra một cách trực tiếp (ví dụ: giải thích về "lòng nhân đạo", giải thích về "lòng khiêm tốn",...) nhưng cũng có khi đề bài gián tiếp đưa ra vấn đề bằng cách mượn hình ảnh, câu văn, câu tục ngữ, ca dao, thành ngữ, ..., ví dụ: Nhân dân ta có câu tục ngữ: "Đi một ngày đàng, học một sàng khôn". Hãy giải thích nội dung câu tục ngữ đó. Trước những đề bài dạng này, khi xác định vấn đề (luận điểm) chính cần giải thích phải lưu ý:
Cắt nghĩa được hình ảnh, câu văn, câu tục ngữ, thành ngữ, ... nêu ra ở đề bài. Nghĩa là phải tiến hành giải thích từ ngữ, nghĩa gốc, nghĩa chuyển,... của hình ảnh, câu văn... để nắm được nội dung của chúng từ đó mới xác định được chính xác vấn đề cần giải thích.
- Liên hệ với thực tế đời sống, với những ý kiến trong sách vở,... khác để xác định những biểu hiện cụ thể của vấn đề. Ví dụ, với yêu cầu giải thích câu tục ngữ "Đi một ngày đàng, học một sàng khôn", một mặt cần tìm những ví dụ cụ thể trong thực tế (đi tham quan để hiểu biết thêm những điều mới lạ, những khám phá của con người trước những miền đất mới, em đã từng thất bại khi làm một việc gì đó nhưng vì thế mà em có được kinh nghiệm để bây giờ có thể làm tốt được việc ấy,...), mặt khác cần liên hệ với những câu ca dao, tục ngữ tương tự (Làm trai cho đáng nên trai, Phú Xuân đã trải, Đồng Nai đã từngĐi cho biết đó biết đâyỞ nhà với mẹ biết ngày nào khôn;...) thậm chí liên hệ đến những dẫn chứng có ý nghĩa tương phản: Ếch ngồi đáy giếng,...
b) Bước 2: Lập dàn bài                                        
Lập dàn bài theo bố cục ba phần:
Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần giải thích hoặc giới thiệu câu tục ngữ, thành ngữ, ca dao, câu văn,... và nêu ra nội dung của nó. Ví dụ: Giới thiệu câu tục ngữ "Đi một ngày đàng, học một sàng khôn" và ý nghĩa về sự đúc kết kinh nghiệm và thể hiện mơ ước đi nhiều nơi để mở mang hiểu biết.
Thân bài: Giải thích vấn đề (luận điểm) đã giới thiệu ở phần Mở bài
+ Giải thích các từ ngữ, khái niệm, ví dụ: Đi một ngày đàng nghĩa là gì? Một sàng khônnghĩa là gì? "nhân đạo" là gì? "khiêm tốn" là thế nào? "phán đoán" là gì? "thẩm mĩ" là gì?
+ Giải thích các ý nghĩa mở rộng của vấn đề, liên hệ với thực tế, với các dẫn chứng khác 
+ Giải thích ý nghĩa khái quát của vấn đề đối với cuộc sống của con người, lí giải sâu vấn đề
Chú ý cân nhắc cách sắp xếp các ý giải thích để làm sáng rõ, nổi bật vấn đề 
Kết bài: Nhấn mạnh ý nghĩa của vấn đề vừa làm sáng tỏ
c) Bước 3: Viết bài
Mở bài: Có thể viết theo các cách:
+ Giới thiệu thẳng vào vấn đề cần giải thích, ví dụ: Đi một ngày đàng, học một sàng khôn là câu tục ngữ đúc kết kinh nghiệm học tập của nhân dân ta, qua đó thể hiện ước mơ vươn tới những chân trời mới để mở mang hiểu biết.
+ Đi từ vấn đề có ý nghĩa đối lập, dẫn tới vấn đề cần giải thích, ví dụ: Em cứ nhớ mãi hình ảnh một chú ếch không huênh hoang, kiêu ngạo, không chịu mở rộng tầm mắt để dẫn tới hậu quả bị chết bẹp dưới chân trâu. Thế mới thấy thấm thía lời răn dạy của cha ông ta: Đi một ngày đàng, học một sàng khôn. Còn gì thú vị hơn khi được đi đến những chân trời mới, ở những nơi cho ta bao điều mới lạ, kì thú.
+ Đi từ cái chung đến cái riêng, dẫn dắt vào vấn đề, ví dụ: Cha ông ta để lại cho con cháu muôn đời cả một kho tàng ca dao, tục ngữ. Đó cũng là cả một kho tàng kinh nghiệm quý báu. Ta có thể tìm thấy ở đó những lời khuyên răn bổ ích về việc phải mở mang tầm hiểu biết, đi đây đi đó để trau dồi vốn sống, vốn tri thức.
Thân bài: Mỗi ý giải thích nên viết gọn thành một đoạn. Chú ý đến việc lựa chọn cách dẫn dắt từ Mở bài đến Thân bài, từ đoạn này chuyển sang đoạn khác.
Kết bài: Cách Kết bài phải hô ứng với cách Mở bài; thâu tóm được những ý chính đã triển khai trong phần Thân bài.
II. RÈN LUYỆN KĨ NĂNG 
Với đề bài: Nhân dân ta có câu tục ngữ: "Đi một ngày đàng, học một sàng khôn". Hãy viết thêm những cách kết bài khác.
Gợi ý: Tham khảo hai đoạn kết bài sau:
Đi một ngày đàng, học một sàng khôn là một chân lí sống sâu sắc và tiến bộ không chỉ trong thời trước mà cả trong thời đại ngày nay nữa. Khi thế giới đang ngày càng có xu hướng mở rộng giao lưu thì với mỗi cá nhân việc đi để mà học lấy những cái khôn lại càng trở nên cần thiết, nhất là đối với những người trẻ tuổi. Hơn bao giờ hết, ngày nay, chúng ta cành cần phải “đi cho biết đó biết đây” để mà giao lưu, mà học hỏi, để học tập và làm việc tốt hơn.

- Nói một cách công bằng thì bài học đã được nhân dân ta đức kết trong câu tục ngữ “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn” là một chân lí không bao giờ cũ. Ngày xưa người ta mong ước được đi đây, đi đó để vượt ra khỏi cái không gian chật trội của làng của xã. Ngày nay, trong một xã hội ngày càng phát triển mạnh mẽ, con người lại càng nhất thiết phải học hỏi, giao lưu. Đi nhiều “ngày đàng” để học lấy nhiều “sàng khôn” hơn nữa nếu không muốn đất nước mình tụt hậu, đó là trách nhiệm của mọi người và của bản thân mỗi chúng ta.
Dạng 2
CÁCH LÀM BÀI VĂN GIẢI THÍCH
*    Bước thứ nhất: NHẬN DẠNG ĐỂ GIẢI THÍCH
Nếu không cẩn thận, học sinh rất dễ nhầm lẫn giữa các dạng đề giải thích và chứng minh, giải thích với bình luận, giải thích với phát biểu cảm nghĩ. Từ việc xác định sai đến việc làm bài thi sai, ở lại lớp không mấy xa xôi. Vì “sai một li, đi một dặm” là một việc thường xảy ra xưa nay.
Sau đây là những yêu cầu thường thấy trong văn giải thích “Em hãy giải thích vấn đề trên. Em hãy tìm hiểu vì sao...”,
      “Em hiểu vấn đề trên như thế nào. Hãy giải thích...”.
      “Bằng các hiểu biết và lí lẽ em hãy làm sáng tỏ vấn đề trên...”
      “Vấn đề ấy nghĩa là gì?...” “Tại sao?
Đề chứng minh:
      “Bằng các dẫn chứng, em hãy làm sáng tỏ vấn đề trên...”
Đề giải thích:
      “Bằng các lí lẽ, em hãy làm sáng tỏ vấn đề trên...”.
Đề bình luận:
      “Em có ý kiến gì về vấn đề trên? vấn đề ấy đúng, sai ở chỗ nào?”
Đề giải thích:
      “Em hiểu vấn đề trên như thế nào?”
      “Em hiểu gì về ý kiến ấy?”
      “Em hiểu gì về câu ca dao trên?”
Thí dụ:
1. A Giacốp nói: “Kinh nghiệm có nét tương đồng với cây gậy chống, nó giúp ích khi đi, song lại ngăn cản khi bay”. Em hiểu về câu danh ngôn trên như thế nào?
2.   Ca dao Việt Nam có câu:
“Đất tốt trồng cây rườm rà
Những người thanh lịch nói ra dịu dàng
Đất xấu trồng cây khẳng khiu
Những người thô tục nói điều phàm phu”.
Em hãy giải thích ý nghĩa trong bài ca dao trên?
3.   Đọc sách có lợi ích gì? Trong các loại sách, em thích đọc loại nào nhất. Tại sao? Đọc như thế nào thì có lợi và đọc như thế nào thì có hại?           
*    Bước thứ hai: TÌM Ý
Về kĩ thuật làm nhập đề, chuyển ý và kết luận, văn giải thích cũng tương tự như văn chứng minh.
Muốn giải thích một đề luận theo phương pháp giải thích, các học sinh cần đặt mình vào vị trí một người cần tìm hiểu trước một vấn đề mới lạ. Những câu hỏi được đặt ra lúc ấy sẽ là: CÂU HỎI TÌM Ý
      1.   NGHĨA LÀ GÌ?
      2.   BAO GỒM NHỮNG GÌ?
      3. TẠI SAO?
      4.   NHƯ THẾ NÀO?
Từ những câu hỏi chính yếu trên ta có thể chia ra thành nhiều câu hỏi nhỏ. Thí dụ: Ca dao Việt Nam có câu:
“Bầu ai thương lấy bí cùng.
Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”.
Em hãy giải thích câu ca dao trên.
Áp đúng vào câu hỏi: “Nghĩa là gì?” Ta sẽ có:
1.   Bầu nghĩa là gì?
2.   Bí nghĩa là gì?
3.   Chung một giàn nghĩa là gì? "
Áp dụng câu hỏi “Bao gồm những gì? Ta sẽ có
4.   Nghĩa đen của bầu, bí, chung một giàn... Bao gồm những gì?
5.   Nghĩa bóng của bầu, bí, chung một giàn... Bao gồm những gì?
Áp dụng câu hỏi “Tại sao” ta sẽ có:
6.   Tại sao bầu phải thương lấy bí?
7.   Tại sao bầu bí khác giống lại chung một giàn?
Áp dụng câu hỏi “Như thế nào” Ta sẽ có:
8.   Bầu và bí có sự khác biệt như thế nào?
9.   Bầu và bí có mối liên kết ra sao? Nghĩa bóng'?
10. Tình thương cần thể hiện như thế nào là đúng?
11. Tình thương cần thể hiện như thế nào là sai?
0 Nhận xét