Xem Ngay

Bài Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu Ngữ Văn 7

HocNhanh.vn
Ngữ Văn 7 Bài Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu
Nhằm giúp các bạn có một cẩm nang ngữ văn Tốt nhất, Học tốt ngữ văn, Trước hết các bạn cần soạn bài học trong Môn Ngữ Văn. Nay chúng tôi xin tổng hợp kiến thức Ngữ Văn Lớp 7, Mỗi Bài có 2 dạng để các bạn lựa chọn, Các bạn rê chuột xuống dưới để xem dạng 1 và dạng 2.

Dạng 1

                Những trò lố hay là Va-Ren và Phan Bội Châu

NHỮNG TRÒ LỐ 
HAY LÀ VA-REN VÀ PHAN BỘI CHÂU
(Nguyễn ái Quốc)
I. VỀ TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM
1. Tác giả
Nguyễn ái Quốc là tên gọi rất nổi tiếng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, được dùng từ năm 1919 đến năm 1945. Bút danh Nguyễn ái Quốc gắn với tờ báo Người cùng khổ, nhiều truyện kí (sau này in thành Truyện kí Nguyễn ái Quốc) và tác phẩm Bản án chế độ thực dân Phápviết trên đất Pháp, bằng tiếng Pháp trong thời gian từ 1922 đến 1925.
2. Tác phẩm
Truyện ngắn Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu được viết ngay sau khi nhà cách mạng Phan Bội Châu bị bắt cóc (18-6-1925) ở Trung Quốc bị giải về giam ở Hoả Lò- Hà Nội và sắp bị xử án, còn Va-ren thì chuẩn bị sang nhậm chức Toàn quyền Đông Dương. Tác phẩm được viết với mục đích cổ động phong trào của nhân dân trong nước đòi thả Phan Bội Châu.
II. KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu là một truyện ngắn có tính chất kí sự nhưng thực tế là hư cấu, do tác giả tưởng tượng và sáng tạo từ sự việc trước khi sang Đông Dương nhậm chức, Va-ren có tuyên bố sẽ quan tâm tới Phan Bội Châu.
2. a) Trước khi sang Đông Dương, do sức ép của công luận ở Pháp và Đông Dương, Va-ren đã hứa sẽ chăm sóc vụ Phan Bội Châu.
b) Nhưng thực chất đó chỉ là một lời hứa dối trá nhằm trấn an công luận, trấn an nhân dân Việt Nam đang đấu tranh đòi thả Phan Bội Châu.
Tác giả đã sử dụng biện pháp châm biếm sâu cay để lật tẩy bộ mặt giả dối của Va-ren. Y đã hứa một cách "nửa chính thức", tức là hứa ỡm ờ, hứa mà không nhất thiết phải thực hiện. Tiếp theo Người lại viết: "giả thử cứ cho rằng một vị Toàn quyền Đông Dương mà lại biết giữ lời hứa đi chăng nữa...". Viết như thế, Người đã ngầm cho độc giả (nhân dân Việt Nam) nhận rõ bộ mặt thật của những tên quan thực dân. Trong quá trình cai trị, để có thể vơ vét được nhiều của cải, để bóc lột được công sức lao động của nhân dân Đông Dương một cách tàn tệ, thậm chí đi làm bia đỡ đạn cho chúng, chúng đã hứa rất nhiều nhưng không bao giờ giữ lời hứa, nhất là khi những lời hứa ấy lại không mang đến lợi ích cho chúng. 
3. a) Trong đoạn văn có hai nhân vật: Va-ren và Phan Bội Châu, được xây dựng theo quan hệ tương phản, đối lập nhau: Va-ren là một viên toàn quyền, còn Phan Bội Châu là một người tù. Một bên là kẻ bất lương nhưng thống trị, bên kia là người cách mạng vĩ đại nhưng đã thất thế. Tác giả dành một số lượng từ ngữ lớn, hình thức ngôn ngữ trần thuật để khắc hoạ tính cách Va-ren. Còn với Phan Bội Châu, tác giả dùng sự im lặng làm phương thức đối lập. Đây là một cách viết vừa tả vừa gợi, rất thâm thuý, sinh động và lí thú.
b) Trong cuộc đối thoại (tưởng tượng) của tác giả, hầu như chỉ có Va-ren nói, còn Phan Bội Châu thì im lặng. Bởi vậy, ngôn ngữ của Va-ren thực chất là ngôn ngữ độc thoại, tự nói một mình. Qua lời nói, cử chỉ, Va-ren bộc lộ rõ tính cách nham hiểm, thâm độc. Y không ngừng ve vuốt, dụ dỗ, bịp bợm một cách trắng trợn nhằm thuyết phục Phan Bội Châu từ bỏ tư tưởng cách mạng, cộng tác với chúng (thực chất là đầu hàng). Thậm chí y còn đem cả thân thế (từng là một kẻ phản bội đồng đội, đồng chí trong Đảng Xã hội) ra để thuyết phục Phan Bội Châu hãy theo gương y để có được một cuộc sống sung sướng.
c) Ngược lại với sự ba hoa, khoác lác của Va-ren, từ đầu đến cuối Phan Bội Châu chỉ im lặng. Ông phớt lờ, coi như không có Va-ren trước mặt. Sự im lặng, dửng dưng của Phan Bội Châu thể hiện một thái độ khinh bỉ cực độ, đồng thời cũng cho thấy bản lĩnh kiên cường của nhà cách mạng trước kẻ thù, cho dù đó là Toàn quyền Đông Dương đi chăng nữa.
4. Ý nghĩa của bài văn sẽ giảm đi rất nhiều nếu không có những lời bình vừa hóm hỉnh vừa sắc sảo của tác giả. Từ đầu cuộc đối thoại, tác giả như đang ngồi ngay bên cạnh, chứng kiến Va-ren giở đủ mọi ngón nghề và cũng chứng kiến sự thất bại thảm hại của y trước người tù cách mạng. Sau đó tác giả đưa ra lời bình: "Nhưng cứ xét binh tình, thì đó chỉ là vì (Phan) Bội Châu không hiểu Va-ren cũng như Va-ren không hiểu (Phan) Bội Châu". Thật hóm hỉnh và sâu sắc. Hai chữ "không hiểu" được tác giả giải thích một phần (không phải vì không hiểu tiếng nói của nhau vì đã có thông ngôn), còn lại để cho bạn đọc tự suy ngẫm. Như vậy, hai con người không hiểu được nhau chỉ có thể vì họ không thể và không bao giờ cùng tư tưởng, chí hướng, không bao giờ đi chung một con đường. Dù Va-ren có nói gì chăng nữa thì với Phan Bội Châu, y cũng chỉ là một kẻ xa lạ, một kẻ không đáng để Phan Bội Châu phải bận tâm.
Kết thúc cuộc đối thoại (mà thực chất là độc thoại), tác giả còn dẫn lời của một nhân vật tưởng tượng khác (anh lính dõng) để tạo cho câu chuyện cảm giác khách quan. Theo lời anh lính dõng, anh ta có thấy "đôi ngọn râu mép người tù nhếch lên một chút rồi lại hạ xuống ngay, và cái đó chỉ diễn ra có một lần thôi". Với chi tiết này, trong con mắt của Phan Bội Châu, Va-ren cũng chỉ là một đứa trẻ.
5.* Dường như thế vẫn chưa diễn tả hết được thái độ khinh miệt của Phan Bội Châu đối với Va-ren, tác giả còn đưa ra lời của một nhân chứng tưởng tượng khác mà theo lời của tác giả, "chẳng dám nêu tên", quả quyết rằng Phan Bội Châu đã nhổ vào mặt Va-ren. Và Người lại còn chua thêm: "cái đó thì có thể".
Sự trần thuật xen lẫn các yếu tố bình luận rất phong phú, đa dạng của tác giả khiến cho câu chuyện hết sức hấp dẫn, góp phần làm nổi bật tình cảnh vừa lố bịch vừa hài hước của Va-ren, đồng thời cũng làm rõ thêm thái độ, tính cách, bản lĩnh của Phan Bội Châu. 
III. RÈN LUYỆN KĨ NĂNG
1. Tóm tắt
Đoạn trích khắc hoạ hai nhân vật có tính cách hoàn toàn đối lập nhau: Va-ren thì gian trá, lố bịch, đại diện cho thực dân Pháp phản động ở Đông Dương; Phan Bội Châu kiên cường, bất khuất, xứng đáng là vị anh hùng, tiêu biểu cho khí phách của dân tộc Việt Nam.
2. Cách đọc 
Với văn bản này, cần chú ý giọng điệu của hai nhân vật:
- Giọng người kể chuyện: mỉa mai, châm biếm một cách sắc sảo.
- Giọng Toàn quyền Va-ren: thâm độc, mềm mỏng một cách xảo trá.
Trong cả cuộc đối thoại, Phan Bội Châu không nói một lời, do đó không cần chú ý đến giọng điệu của nhân vật này. Tuy nhiên, nổi bật lên trong đó là lời bình luận của người kể chuyện cũng như thái độ của nhân vật đó (và cũng có thể coi là thái độ của nhân vật khi nói đến Phan Bội Châu. Đó là thái độ kính phục đối với người chiến sĩ cách mạng, đồng thời sự mỉa mai, châm biếm càng tăng lên khi nói đến sự "lố" của viên quan Toàn quyền.
3.  Trong truyện tuy không nói, thế nhưng chúng ta có thể nhận rõ thái độ khinh bỉ của Phan Bội Châu đối với Va-ren. Thái độ lạnh nhạt, thờ ơ với nụ cười khinh bỉ chính là những minh chứng chứng minh cho điều đó.

4. Cụm từ “những trò lố” trong nhan đề tác phẩm chính là có ý vạch trần những hành động lố lăng và bản chất xấu xa của Va-ren. Nó bóc trần những hành động giả tạo, kệch kỡm của tên toàn quyền.
Dạng 2: 
NHỮNG TRÒ LỐ HAY LÀ VA REN
VÀ PHAN BỘI CHÂU
I. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
Bố cục: Chia làm bốn đoạn:
Đoạn 1 (Từ "Do sức ép của công luận..." đến "... Phan Bội Châu vẫn bị giam trong tù"): Va-ren chuẩn bị sang nhậm chức Toàn quyền ở Đông Dương với lời tuyên bố sẽ quan tâm tới vụ Phan Bội Châu.
Đoạn 2 (Từ "Đến Sài Gòn thì ông Va-ren..." đến "... thì Phan Bội Châu vẫn nằm tù"): Va-ren đến Sài Gòn và cảnh tượng người dân Sài Gòn đổ ra đường xem mặt Va-ren.
Đoạn 3 (Từ "Từ Sài Gòn ra Hà Nội..." đến "... thì Phan Bội Châu vẫn nằm tù"): Va-ren trên đường ra Hà Nội, dừng lại ở Huế và được triều đình Huế nghênh tiếp, phong tặng mề đay.
Đoạn 4 (Phần còn lại): Va-ren ra Hà Nội và cuộc gặp gỡ giữa Va-ren với Phan Bội Châu
1. (Câu 1, Sgk tr 94)
Những trò lố hay là Ve-ren và Phan Bội Châu ra đời từ một hiện tượng lịch sử: nhà đại cách mạng Phan Bội Châu sau hai chục năm bôn ba hải ngoại để tìm đường cứu nước, đến năm 1925 bị thực dân Pháp bố trí bắt cóc từ Trung Quốc giải về nước, xử tù chung thân, nhưng sau đó, trước phong trào nhân dân cả nước đấu“tranh đòi thả, đã phải ra lệnh ân xá. Va ren vốn là một đảng viên Đảng xã hội Pháp, phản bội đảng, được cử làm Toàn quyền Đông Dương thay Méc-lanh trước đó bị nhà cách mạng Phạm Hồng Thái giết hụt phải về nước. Va-ren trước ngày chuẩn bị sang Đông Dương nhậm chức có tuyên bố sẽ quan tâm tới vụ Phan Bội Châu, và ngay lập tức Nguyễn Ái Quốc viết tác phẩm Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu để phơi bày thực chất của Va-ren.
- Tác phẩm ghi chép một câu chuyện hư cấu, được Nguyễn Ái Quốc viết ngay sau khi Phan Bội Châu bị bắt ở Trung Quốc 18-6-1925 và bị giải về giam tại Hà Nội. Còn Va-ren được cử làm toàn quyền Đông Dương cuối năm 1925, và thực tế sau khi Va-ren sang Đông Dương cũng không có chuyện gặp Phan Bội Châu ở Hỏa Lò, Hà Nội. Cho nên, đây là một câu chuyện hư cấu.
2. (Câu 2, Sgk tr 94 tập 2)
a) Va-ren hứa sẽ chăm sóc vụ Phan Bội Châu... khi nào yên vị thật xong xuôi ở Đông Dương. Nhưng phải còn lâu, vì ông ta mới xuống tàu, mà hành trình từ Mác-xây đến Sài Gòn kéo dài chừng bốn tuần lễ. Có nghĩa là trong bốn tuần lễ đó, Phan Bội Châu vẫn bị giam trong tù.
b) Đây là lời hứa dối trá, để ve vuốt, để trấn an công luận ở Pháp và ở Đông Dương đang đấu tranh đòi thả nhà yêu nước Phan Bội Châu.
Lời hứa này thực chất là một trò lố.
- Cụm từ nửa chính thức hứa và câu hỏi của tác giả giả thử cứ cho rằng... sẽ "chăm sóc" vụ ấy vào lúc nào và ra làm sao cho thấy sự ngờ vực pha lẫn phủ định lời hứa của Va-ren. Vì Va-ren là một tên thực dân đứng đầu trong việc cai trị Đông Dương, còn Phan Bội Châu vẫn là nhà cách mạng.
3. (Câu 3, Sgk tr 94 tập 2)
Sự tương phản, đối lập nhau cực độ giữa hai nhân vật:
Trong tác phẩm có hai nhân vật: Va-ren và Phan Bội Châu, đã được xây dựng theo quan hệ tương phản, đối lập như thế nào? Khối lượng từ và hình thức ngôn ngữ mà tác giả đã sử dụng trong việc khắc họa tính cách của từng nhân vật là thế nào?
Tương phản giữa hai cuộc sống của hai nhân vật đối kháng nhau: Va- ren làm gì thì vẫn là trong tư thế, trong hoàn cảnh một viên Toàn quyền, một kẻ thống trị được nghênh tiếp, trọng vọng. Còn Phan Bội Châu chỉ là thân phận người ở tù. Ở đây sự tương phản, đối lập của hai nhân vật là sự tương phản, đối lập giữa một bên là kẻ bất lương, nhưng thống trị, một bên là người cách mạng vĩ đại, nhưng thất bại, bị đàn áp. Tác giả đã dành một khối lượng từ ngữ lớn, hình thức ngôn ngữ trần thuật để khắc họa tính cách của Va-ren. Còn với Phan Bội Châu, thì lấy sự im lặng làm phương pháp đối lập. Do đó khối lượng từ hầu như không có gì. Đây là một bút pháp, một lối viết vừa tả vừa gợi, một lối viết thâm thúy, độc đáo, lí thú.
4. (Câu 4, Sgk tr 94)
Ý nghĩa của các chi tiết trong đoạn kết
- Hiện tượng ngôn ngữ được bộc lộ tính cách của nhân vật là thế nào? (Gợi ý: Va-ren đối thoại luyên thuyên, trong khi Phan Bội Châu trước sau không nói gì).
- Qua ngôn ngữ độc thoại của Va-ren, động cơ, tính cách của Va-ren được bộc lộ như thế nào? (Gợi ý: vuốt ve, dụ dỗ, bịp bợm một cách rất liến thoắng và trắng trợn).
- Phan Bội Châu đã có cách ứng xử với Va-ren như thế nào? Qua hình thức ứng xử đó, thái độ, tính cách của Phan Bội Châu được bộc lộ ra sao? (Gợi ý: dùng hình thức im lặng, phớt lờ, coi như không có Va-ren trước mặt. Qua đó bộc lộ thái độ khinh bỉ và bản lĩnh kiên cường trước kẻ thù).
- Riêng lời bình của tác giả trước hiện tượng im lặng, dửng dưng của Phan Bội Châu thể hiện giọng điệu như thế nào và có ý nghĩa gì? (Gợi ý: giọng điệu hóm hỉnh, mỉa mai, góp phần làm rõ thêm thái độ, tính cách của Phan Bội Châu).
- Phân tích ý nghĩa của đoạn kết bằng cách nêu câu hỏi: Ví thử tác phẩm chấm dứt ở câu "... chỉ là vì (Phan) Bội Châu không hiểu Va-ren cũng như Va-ren không hiểu (Phan) Bội Châu" thì có được không? Nhưng ở đây, đã có thêm đoạn kết, trong đó có lời quả quyết của anh lính dõng An Nam và lời đoán thêm của tác giả thì giá trị câu chuyện có gì khác?
Gợi ý: Cần tìm ý nghĩa của các chi tiết: "sự thay đổi nhẹ trên nét mặt người tù lừng tiếng", "đôi ngọn râu mép người tù nhếch lên một chút rồi lại hạ xuống ngay và cái đó chỉ diễn ra có một lần thôi... (Phan) Bội Châu có mỉm cười... như cánh ruồi lướt qua vậy". Đó là sự tiếp tục nâng cấp tính cách, thái độ của Phan Bội Châu trước kẻ thù.
5. (Câu 5, Sgk tr 95 tập 2)
- Câu T.B (tái bút), với lời quả quyết của nhân chứng thứ hai, có giá trị đặc biệt. Nếu trong đoạn kết, thái độ khinh bỉ kẻ thù của Phan Bội Châu thể hiện bằng hình thức ứng xử là im lặng dửng dưng thì trong phần tái bút này lại là một hành động đối phó mạnh mẽ: nhổ vào mặt Va-ren.
- Đối phó với kẻ thù có thể có nhiều cách thế: chỉ im lặng dửng dưng thôi thì chưa đủ, có khi còn phải nhổ vào mặt nó. Sự phối hợp giữa lời kết và câu T.B thật bất ngờ, thú vị, tăng thêm ý nghĩa nội dung của tác phẩm.
6. (Câu 6, Sgk tr 95 tập 2)
Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu đã khắc họa được hai nhân vật có tính cách đại diện cho hai lực lượng xã hội hoàn toàn đối lập nhau ở nước ta thời Pháp thuộc. Va-ren gian trá, lố bịch, đại diện cho thực dân Pháp phản động ở Đông Dương. Phan Bội Châu kiên cường, bất khuất, xứng đáng là vị anh hùng, vị thiên sứ, đấng xả thân vì độc lập, tiêu biểu cho khí phách dân tộc Việt Nam.
LUYỆN TẬP
1. Thái độ của tác giả đối với Phan Bội Châu
- Qua bài văn, tác giả đã bày tỏ lòng kính phục và ca ngợi sự kiên định bất khuất, lòng yêu nước vĩ đại của nhà cách mạng Phan Bội Châu.
- Câu văn chứng minh thái độ trên của tác giả:... bậc anh hùng vị thiên sứ, đấng xả thân vì độc lập, được hai mươi triệu con người trong vòng nô lệ tôn sùng...
2. Giải thích cụm từ “những trò lố” trong nhan đề tác phẩm
Những trò lố trong nhan đề tác phẩm bao gồm những trò lố lăng của Va-ren trong đoạn trích này: trò lố thứ nhất là Va-ren hứa “chăm sóc” cụ Phan Bội Châu, trò lố cuối cùng là Va-ren “chăm sóc” Phan Bội Châu tại nhà giam. Cụm từ những trò lố xuất phát từ mục đích muốn trực tiếp vạch trần những hành động lố lăng, bản chất xấu xa, thái độ đáng khinh bỉ, ngôn ngữ “thuyết hàng” lố bịch của Va-ren.

0 Nhận xét